فاقم وجهک للدین حنیفا فطره الله التی فطرالناس علیها (سوره ۳۰ آیه ۳۰)

ان الدین عند الله الاسلام (سوره ۳ آیه ۱۹)

و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلا یقبل منه (سوره ۳ آیه ۸۵)

و من متعجم از متعصبان نزیک بین و مخالفان وحدت ادیان که چگونه با استناد به آیه دوم مدعی اند که "دین پذیرفتنی نزد خدا فقط اسلام است". به خصوص آنان که ادعای فهم و پژوهش و تعمق در کتاب مقدس را دارند. و حتی این ادعای کلاسیک که اسلام همان دین فطرت الهی است سالهاست که خریداری ندارد. بازی با الفاظ است، نوشتنن کتاب با دستهایشان و فروختن آن به بهائی اندک..

صرف نظر از معانی ۴ گانه اسلام و ایمان که از برداشتهای معنوی و باطنی نص آیات محسوب میشه و در نظر گرفتن اون به عنوان یک نظریه درون دینی، اساسا تا به حال هیچ متفکر دینمداری در تاریخ اسلام وجود نداشته که به طور روشمند توانسته باشد سیستماتیک بودن قرآن را کشف یا اثبات کند. منظور از سیتماتیک بودن راه بردن به نظم و انسجام درونی یک مجموعه از بیرون و با استناد به روشهای استانداردی است که در یادداشت شماره ۴ شرح آن رفته است. بنابراین هر گونه برداشتهای باطنی و درونی از دین محدود به فرضیه هائی است که خود برای استخراج مفاهیم وضع کرده ایم و مثل این می ماند که برای اثبات گفته خودمان، صد بار قسم راست بخوریم. روشن است که این صد بار قسم دلیل و برهانی برای صحت مدعای ما نیست. مگر اینکه مدعا مستند به کشف و شهودات درونی باشد که در آن صورت هم فقط برای خود فرد حجت است و نمی توان برای آن احتجاج کرد و لذا در حد یک نظریه و تئوری باقی خواهد ماند.

در عصری که ۷ ملیارد انسان از صدها گوشه جهان با تمدنهایی به قدمت هزاران سال زیست می کنند، و صاحبان عقل و خرد و حکمت و معرفت این فرهنگها هر کدام به اتکای روشهای چهارگانه ای که در یادداشت شماره ۴ توضیح آن رفته است بوئی از معرفت برده اند و می برند، کوته اندیشی است که سر در برف تعصبات فرو ببریم و برجزمی بودن اندیشه هائی تکیه کنیم که هیچ کس جز خود ما قسم به راست بودن آن نمی خورد. به یک نگاه، راه هدایت و معرفت یا مطلق است و اساس همه این معارف یکی است که در این صورت اسلام به عنوان عالی ترین و کامل ترین دین که توسط آخرین فرستاده خداوند به انسانها ارزانی داشته شده به این وحدت و یکتائی معانی باطنی ادیان اشاره می کند و یا راه هدایت نسبی است و برای هر قوم و ملت و فرهنگی راه آن قوم نزد خداوند پذیرفته است و در این صورت ریشه های این اندیشه را در نگاه بیرون دینی اسلام باید جست.